Web3 altyapısının merkeziyetsizleşmesi, şu anda Web2 kullanarak bedelini ödediğimiz özgürlüğü bize geri verdiği için başarısı adına kritik öneme sahiptir.
Web2’den Web3’e geçiş kaçınılmazdır. Yine de, merkeziyetsizlik talebi ivme kazandıkça, blockchain teknolojisinin mevcut durumu ve vaat ettiği “merkeziyetsizlik” hakkında birkaç önemli soru ortaya çıkıyor.
Vitalik Buterin, “işin büyük kısmı sınırlı teknik kaynaklara ve finansmana dayanıyor. İşleri tembelce, merkezi yoldan inşa etmek daha kolay ve ‘doğru şekilde yapmak’ ciddi çaba gerektiriyor” itirafıyla yanıt verdi. Ya da Jack Dorsey’nin yakın zamanda attığı ve bugün var olan ağların aslında risk sermayedarlarına (VC) ait olduğunu iddia ettiği tweet’i.
“Web3”ün sahibi siz değilsiniz.
Sahibi VC’ler ve onların LP’leridir. Asla onların teşviklerinden kaçamayacaktır. En nihayetinde farklı bir etikete sahip merkezi bir yapıdır.
Neye bulaştığınızı bilin…— jack⚡️ (@jack) December 21, 2021
Yaptıkları yorumlar, mevcut durum göz önüne alındığında, popüler blockchain’lerin merkeziyetsiz hayallerini gerçekleştirmekten çok uzak göründüğünü açıkça ortaya koyuyor. Bu da şu soruyu doğuruyor: İnternetin geleceğine gerçekten kim sahip olacak?
Web3 vaadini yerine getirecek mi?
Moxie ve Jack, Web3’ü bir zamanlar yerini almayı amaçladığı şeye dönüşmekle suçlamadan önce bile, birçok insanın ekosistemin merkeziyetsizliğini sorgulamasına neden olan birkaç olay yaşandı. Örneğin, bazı eski layer-1 zincirlerinin durumunu ele alalım. Birçoğu kendisini merkeziyetsiz olarak pazarlasa da, son olaylar mevcut layer-1 protokollerinin gerçekten merkeziyetsiz olmadığını açıkça gösterdi.
Ethereum’un 2020’deki Infura fiyaskosu (ağın birden fazla kesinti yaşaması ve nihayetinde çekirdek geliştirme ekibinin gizemli davranışları nedeniyle “kazara” bir hard fork ile sonuçlanması), Solana’da devam eden ve tutarlı kesintiler ya da dYdX’i çökerten AWS kesintisi olsun. Yakından bakarsanız, şu kritik soruyu doğuran pek çok örnek keşfedersiniz: Bugün blockchain’ler gerçekten merkeziyetsiz mi, yoksa bu ağların sunduğu güç hala birkaç kişinin elinde mi?
Bunu bir kenara bırakırsak, Web2 şu anda merkezileşme açısından zirvede. Veri izlemeden, sosyal medya platformlarının sansür uygulamasına ve geçerli bir neden olmaksızın kullanıcıları yasaklamasına kadar, Web3 tarafından çözülmesi gereken sorunlarda bir eksiklik yok. Bu da web’in bir sonraki yinelemesinde merkeziyetsizliğe ulaşmanın her zamankinden daha kritik olduğunu açıkça gösteriyor.
Yine de, internetin bir sonraki sürümünün kullanıcıları tarafından çalıştırılmasını sağlamanın görünüşte devasa ve çetin bir iş olması nedeniyle gelecek belirsizliğini koruyor. Bugün zincirler, bireylerin katılım sağlaması için sürekli artan kaynak gereksinimlerine sahip olduğundan, çoğu kişi sermaye kısıtlamaları nedeniyle uygun değil ya da tam bir node çalıştırmanın karmaşıklığı sebebiyle başarılı olmak için gereken beceri veya motivasyondan yoksun.
Alternatif L1’ler en iyi ihtimalle kısa vadeli bir çözümdür
Solana, Avalanche ve hatta Polygon gibileri başlangıçta diğer blockchain’lerdeki yüksek işlem ücretlerine çözüm olarak sunulmuş olsa da, yaptıkları ödünlerin bir bedeli oldu. Düşük işlem ücretleri, kullanıcılar için harika olsa da merkeziyetsizlikten feragat edilerek finanse ediliyor. Solana ağı, sadece ucuz olduğu için bot faaliyetlerinden payına düşeni fazlasıyla aldı.
Ancak işlem ücretleri sonsuza kadar düşük kalmayacak. Aslında, Polygon ve Avalanche gibi ağlardaki ücretler, onlara olan talep arttıkça yükselmeye başlıyor. Kullanıcıların daha düşük maliyetle işlem yapabileceği bir ağ sunduğunuzda gelirler. Daha fazla talep, eskisiyle aynı blok alanında daha fazla işlemin barındırılmasını gerektirir. En nihayetinde kullanıcılar blok alanı için rekabet etmeye başlar ve bu da işlem ücretlerinin artmasına neden olur.
Uzun vadede işlem ücretlerini sabitlemeden, sadece merkeziyetsizlikten ödün veren yeni layer-1’ler yaratmak kesinlikle çözüm olamaz.
Radikal bir şekilde yeniden düşünmek
Scott Galloway de yakın zamanda Web3 akımını eleştirmek için kervana katıldı. Özellikle sektördeki çeşitlilik eksikliği başta olmak üzere birkaç konuda haklıydı. Yine de o da diğerleri gibi, işlerin nasıl farklı yapılabileceğine dair gerçek fikirler üretmekte yetersiz kaldı. Belki bir gün herkesin bir sunucu çalıştırabileceğini düşünmek yerine, Moxie’nin “insanlar asla kendi sunucularını çalıştırmayacak” şeklindeki sonucunu doğrudan kabul etti. Sonra bir de şu soruyu soranlar var: Bir şeyler için ödeme yapmak zorundaysanız neden biri Web3 kullansın ki?
Bedava yemek diye bir şey yoktur.
Gerçek nakit parayla ödeme yapmamaya alıştık. Şimdi ödediğimiz bedel çok daha yüksek. Gizliliğimizle ödüyoruz, bilgiye yalnızca sınırlı erişimle ve belirli kurumların görmemizi istediği bilgi türleriyle ödüyoruz. Özgür olmamakla ödüyoruz.
Web3’ün başarılı olması için öncelikle şu anda ne gibi maliyetlere katlandığımızı ve kontrolün gerçekten elimizde olmasının bizim için neye değer olacağını yeniden düşünmemiz gerektiğine inanıyorum.
Ayrıca sunucu olarak kabul ettiğimiz şeyi de yeniden düşünmemiz gerekecek. İnsanların kendi sunucularını asla çalıştırmayacağı doğru mu? Kesinlikle katılmıyorum. Neden kendimizi bugün bildiğimiz sunucuların değişmeyeceğini düşünmekle sınırlıyoruz? Bir gün telefonlarımızın da bir sunucu kadar güçlü olmayacağını bize düşündüren nedir?
Varsayımlarımızı ve ne için ödeme yapmaya değer gördüğümüzü yeniden düşünelim.
Merkeziyetsizlik bir araçtır
Blockchain sektöründe nihai hedefin merkeziyetsizlik olduğu sıklıkla düşünülse de, ben merkeziyetsizliğin bir amaca giden yol olduğunu iddia ediyorum. Ancak bir ağ gerçekten merkeziyetsiz olduğunda sansüre karşı dirençli olabilir.
Ve bir ağ sansüre dayanıklı olduğunda, bilgi serbestçe dolaşır ve insanlar sınırlar olmadan bağlantı kurabilir ve değer aktarabilir. İşte bu yüzden bu kadar güçlü bir güçtür. Şu anda Web2 kullanarak bedelini ödediğimiz özgürlüğü bize geri verir.
Web3’ün kontrolü insanlara vermesi ve kimseyi dışarıda bırakmadan erişim sağlaması için merkeziyetsiz olması gerekir. Öyle merkeziyetsiz olmalı ki, merkezi bir kontrol noktası bulunmasın. Web3 ancak o zaman insan potansiyelini gerçekleştirmeye ve özgürlüğü güçlendirmeye yardımcı olacaktır.
Varsayımlarımızı radikal bir şekilde yeniden düşünürsek, sunucuların neye benzediğini sorgularsak ve gerçek merkeziyetsizliği gerçekleştirmek için iş birliği yaptığımız bir ortamı teşvik edersek, Web3 bize bildiğimiz Web’in daha iyi bir versiyonunu sunacaktır.