Blockchain, karmaşık kriptografik protokoller aracılığıyla birbirine bağlanan ve blok adı verilen yapılarda saklanan özel bir veri tabanı türüdür. Bunlar, blockchain üzerinde saklanan verilerin tehlikeye atılmasını neredeyse imkansız hale getirir. Bunun nedeni, tek bir blokta yapılan herhangi bir değişikliğin diğer bloklardaki verileri anında bozmasıdır. Blockchain’ler verileri daha sonra birbirine zincirlenen bloklarda saklar. Yeni veri geldikçe bu veri yeni bir bloğa kaydedilir. Blok veriyle dolduğunda, bir önceki bloğa zincirlenir ve bu da verilerin kronolojik sırayla birbirine zincirlenmesini sağlar.
Blockchain’i Kim İcat Etti
İlk blockchain, 2009 yılında Satoshi Nakamoto takma adını kullanan bir kişi veya grup tarafından Bitcoin’in temelini oluşturan teknoloji olarak hayata geçirildi. Blockchain’in 2014 yılında Bitcoin’den ayrıştığı kabul edilir ve o zamandan beri bu teknoloji bazen blockchain 2.0 olarak adlandırılır. Bu durum, teknolojinin o dönemden itibaren Bitcoin dışındaki amaçlar için de kullanıldığı anlamına gelir; önce diğer kripto paralarla başlayıp ardından diğer kullanım senaryolarına geçilmiştir.
Blockchain’in Üç Temel Özelliği
1. Değişmezlik (Immutability): Değişmezlik, bir şeyin bir kez oluşturulduktan sonra değiştirilemeyeceği anlamına gelir. Elbette bilgiler güncellenebilir, ancak bu işlem yeni bir blok olarak eklenir. Bu, geçmişi güvenilir bir şekilde takip edebilmenizi sağlar ve dolandırıcılığı önleme işlevi görür.
2**.** Merkeziyetsizlik (Decentralization)****: Merkeziyetsizlik, yetki ve sorumluluğun tek bir merkezi otoriteden tüm katılımcılara devredilmesidir.
3. Şeffaflık (Transparency): Herkes, block explorer (blok tarayıcı) adı verilen araçlar aracılığıyla her işlemi ve ilgili tüm bilgileri görebilir.
Bitcoin vs. Blockchain
Bitcoin ağını oluşturan bilgisayarlara node (düğüm) denir. Bir blockchain’de, her node başlangıcından itibaren blockchain üzerinde saklanan verilerin tam bir kaydına sahiptir. Bitcoin için bu veri, tüm Bitcoin işlemlerinin tüm geçmişidir.
Burada anlaşılması gereken temel nokta, Bitcoin’in blockchain’i yalnızca bir ödeme defterini şeffaf bir şekilde kaydetmek için kullandığıdır; ancak blockchain teorik olarak herhangi bir sayıda veri noktasını değiştirilemez bir şekilde kaydetmek için kullanılabilir. Bu; işlemler, bir seçimdeki oylar, ürün envanterleri, devlet kimlikleri, konut tapuları ve çok daha fazlası şeklinde olabilir.
Şu anda, blockchain’i yalnızca işlemleri kaydetmenin ötesinde, topluma yardımcı olacak şekillerde uygulamak isteyen çok çeşitli blockchain tabanlı projeler bulunmaktadır. İyi bir örnek, blockchain’in demokratik seçimlerde oy kullanma yöntemi olarak kullanılmasıdır. Blockchain’in değişmez yapısı, hileli oy kullanımının gerçekleşmesini çok daha zor hale getirecektir.
Smart Contracts
Bir smart contract (akıllı sözleşme), bir sözleşme anlaşmasını kolaylaştırmak, doğrulamak veya müzakere etmek için blockchain’e entegre edilebilen bir bilgisayar kodudur. Smart contract’ler, kullanıcıların kabul ettiği bir dizi koşul altında çalışır. Bu koşullar yerine getirildiğinde, anlaşmanın şartları otomatik olarak yürütülür.
Blockchain Nasıl Çalışır?
Bir işlem oluşturursunuz, ağ ücretini ödersiniz, işleminiz bir bloğa eklenir ve blok blockchain’e eklenir.
Public vs Private Blockchain’ler
Bu kılavuz boyunca ele aldığımız tüm özellikler, halka açık (public) blockchain’lere özgüdür. Blockchain 2.0’ın yükselişiyle birlikte bazı işletmelerin bu teknolojiyi kendi amaçları doğrultusunda kullanması gerekti. Adından da anlaşılacağı gibi, özel (private) blockchain’ler herkese açık değildir. Genellikle şirket ve ortakları için ayrılmıştır.
Blockchain Kullanım Alanları
- Tedarik zinciri (Supply chain): Uzun ve yoğun kağıt işlerinden muzdarip olan tedarik zinciri sektörü, tüm katılımcıların her şeyin kendi kopyalarına sahip olma ihtiyacını ortadan kaldırdığı için blockchain’den faydalanmaktadır. Tek ve değiştirilemez bir bilgi kaynağı sayesinde, veri mutabakatı çok daha hızlı hale gelir ve gereksiz üçüncü taraflara olan ihtiyacı ortadan kaldırır.
- Sigortacılık (Insurance): Veri mutabakatının önemli olduğu bir başka alan olan sigortacılıkta blockchain, tüm katılımcıların kimin ne yaptığını görmesini sağlar. Bu, sigorta dolandırıcılığını önler ve tüm süreçleri hızlandırır.
- Bankacılık (Banking): Blockchain, sınır ötesi ödemelerin daha hızlı ve verimli yapılmasını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda geleneksel finansa yeni bir şeffaflık ve hesap verebilirlik katmanı ekler. Birçok bankanın kendi merkez bankası dijital para birimlerini (CBDC’ler) araştırmasının nedeni de budur.
- Sağlık Hizmetleri (Healthcare): Koronavirüs pandemisi, erişilebilir sağlık bilgilerine olan ihtiyacı kanıtladı. Blockchain kullanan kullanıcılar; aşı durumları, Covid geçirip geçirmedikleri ve risk altında olup olmadıkları dahil olmak üzere bilgilerini kimlerle paylaşacaklarına kendileri karar verebilirler; tüm bu bilgiler, sağlıklı olmaları durumunda konserlere ve etkinliklere gitmek gibi daha normal bir yaşam sürmelerine yardımcı olabilir.
- Eczacılık/İlaç Sektörü (Pharmacy): İlaçlar genellikle sahtedir ve/veya karaborsada satılır ki bu son derece tehlikeli olabilir. Bir ürünün üretiminden son kullanıcıya ulaşana kadar takip edilebilmesi, son kullanma tarihinin geçip geçmediğinin kontrol edilmesinin yanı sıra bunun önlenmesine de yardımcı olabilir.
- Devlet/Hükümet (Government): Seçimlerde oy sahtekarlığı, blockchain’in mücadeleye yardımcı olabileceği küresel olarak yaygın bir sorundur. Birçok ülkenin, gerçek anlamda demokratik bir süreci kolaylaştırmak amacıyla herhangi bir parti lehine manipüle edilemeyecek blockchain tabanlı bir seçmen sistemi kurmayı araştırmasının nedeni budur.
- Sanat (Art): Belki de en bilinen örnek NFT’lerdir. Bir NFT’ye sahip olmak, orijinal bir dijital öğeye sahip olduğunuzu kanıtlayabilmek demektir; orijinal bir tabloya sahip olmakla onun sadece bir baskısına sahip olmak arasındaki fark gibidir.
- Oyun (Gaming): Sanata benzer şekilde, NFT’ler sahipliği tamamen yeni bir seviyeye taşır, bu nedenle koleksiyon oyunları teknoloji sayesinde gelişmektedir.
Blockchain’in Avantajları ve Dezavantajları
Avantajlar
- Doğrulamada insan katılımını ortadan kaldırarak artırılmış doğruluk
- Üçüncü taraf doğrulamasını ortadan kaldırarak maliyet tasarrufu
- Merkeziyetsizlik sayesinde üzerinde oynama yapılmasının zorlaşması
- İşlemlerin güvenli, gizli ve verimli olması
- Şeffaf teknoloji
- İstikrarsız veya az gelişmiş hükümetlere sahip ülkelerin vatandaşları için bir bankacılık alternatifi ve kişisel bilgileri güvence altına alma yolu sağlaması
Dezavantajlar
- Bitcoin madenciliği (mining) ile ilişkili önemli teknoloji maliyeti
- Saniye başına düşük işlem sayısı (TPS)
- Yasa dışı faaliyetlerde kullanım geçmişi
- Düzenlemeler (Regülasyonlar)
Görsel pixabay.com adresinden alınmıştır
İlgili Konular: