Cardano kendisinden önceki platformların tuzaklarından kaçınmak için hakemli araştırmaları kullanan bir blockchain ve akıllı sözleşme platformudur.
- Cardano, temeli hakemli araştırmalara dayanan bir blockchain platformudur.
- Platform için önemli bir dönüm noktası olarak, Mayıs 2021’de testnet üzerinde akıllı sözleşmeleri başlattı ve yılın ilerleyen dönemlerinde mainnet lansmanı bunu takip etti.
Kripto paralar şu anda ölçeklenebilirlik, enerji tüketimi ve geleneksel para birimleriyle etkileşime girme yeteneği dahil olmak üzere bir dizi zorlukla karşı karşıyadır.
Cardano, kendisini üçüncü nesil genel bir blockchain olarak adlandırıyor. Topluluğu, bu sorunları çözmek ve Bitcoin ile Ethereum gibi öncüllerini geliştirmek için çalışıyor.
Ekim 2021 itibarıyla Cardano, piyasa değerine göre en büyük dördüncü kripto paradır.
Cardano Nedir?
Birinci ve ikinci nesil kripto paralar olan Bitcoin ve Ethereum’u duymuşsunuzdur, değil mi? Cardano kendisini “ilk üçüncü nesil kripto para” olarak tanımlıyor. Ethereum gibi, insanların üzerinde akıllı sözleşmeler oluşturabileceği bir platform olmayı hedefliyor.
Kripto paralar için “daha dengeli ve sürdürülebilir bir ekosistem” yaratmak amacıyla Charles Hoskinson liderliğindeki bir ekip tarafından kuruldu. Başlangıçta bir araştırma projesi olarak geliştirilen Cardano, başlı başına bir blockchain platformuna dönüştü. Kurucuları, Ethereum gibi akıllı sözleşme blockchain’lerinin ölçeklenebilirlik ve birlikte çalışabilirlik konusunda zorluklarla karşılaştığına ve bu zorlukların en iyi şekilde sıfırdan geliştirilen yeni bir platformla aşılabileceğine inanıyordu.
Biliyor muydunuz?
Cardano’nun yaratılmasında en büyük paya sahip olan kişi, aslında Ethereum’un da kurucu ortaklarından biri olan Charles Hoskinson’dır.
Kısa bir tarihçe
- 📚 Cardano, 2015 yılında kripto paraların nasıl geliştirilebileceğini araştıran bir proje olarak başladı.
- 👨🎨 Cardano, ilk olarak 29 Eylül 2017’de Byron aşamasıyla halka sunuldu ve yalnızca ADA işlemlerini destekliyordu.
- 🖧 Bir sonraki aşama olan Shelley, Temmuz 2020’de yayına girdi. Ağın merkeziyetsizliğini artırdı ve varlık sahiplerinin ADA stake etmesine olanak tanıdı.
- 📝 Üçüncü aşama olan Goguen, Alonzo hard fork’u aracılığıyla akıllı sözleşmeler ve yerel token ihracı desteği ekler.
- 🗳️ Son aşamalar ise ölçeklemeye odaklanan Basho ve zincir içi yönetişim (on-chain governance) ile ilgilenen Voltaire’dir.
Biliyor muydunuz?
Cardano, önemli ürün dönüm noktalarını ünlü İngiliz şairlerin isimleriyle adlandırıyor. Ağ, Byron ve Shelley aşamalarını tamamladı ve şu anda Goguen döneminde bulunuyor.
Cardano’yu bu kadar özel kılan ne?
Cardano’nun arkasındaki ekip bilimsel yayıncılık dünyasından ilham aldı ve kripto para birimleri için hakemli (peer-reviewed) yaklaşımı benimsedi.
Bu ne anlama geliyor? Şöyle ki, ağın mutabakat algoritması Ouroboros (daha detaylı olarak aşağıda değinilecek) dahil olmak üzere sunulan tüm değişiklikler ve yeni özellikler, kullanılmadan önce akademisyenler tarafından geliştirilir, gözden geçirilir ve üzerinde anlaşmaya varılır. Ağın kodu, Bank of America ve AT&T gibi şirketler tarafından da kullanılan Haskell programlama dilinde yazılmıştır. Cardano’nun arkasındaki şirket olan IOHK ise platformu ve teknolojisini açıklayan çok sayıda akademik makale yayınladı.
Ama hepsi bu kadar değil!
Ethereum ağı şu anda işlemleri doğrulamak için çok fazla elektrik tüketen ve aynı anda yalnızca sınırlı sayıda işlemi gerçekleştirebilen proof of work (iş kanıtı) mutabakat mekanizmasını kullanıyor. Cardano ise daha az güç tüketen proof of stake (hisse kanıtı) kullanıyor; ağ, bir sonraki bloğu kimin oluşturacağını seçmek ve blokları doğrulamak için Ouroboros adı verilen bir algoritma kullanıyor. (Ethereum 2.0 yükseltmesi ile Ethereum’un en erken 2021 sonuna kadar proof of stake sistemine geçmesi bekleniyor).
Proof of stake savunucuları, stake etmeye dayalı bir mutabakat mekanizmasının, blockchain ağlarını daha güvenli hale getirirken güç tüketimlerini ve karbon ayak izlerini önemli ölçüde azalttığına inanıyor.
“Eğer [proof-of-stake] sistemini doğru yapabilirsek, ağ Bitcoin’den 250 kat daha merkeziyetsiz olacak.”
Charles Hoskinson
Cardano geliştiricisi IOHK, kimlik yönetimi ve izlenebilirlik konularında şimdiden ilerleme kaydederek bir dizi ortaklık duyurdu; 2019 yılında IOHK, sahte spor ayakkabılarla mücadele etmek için ayakkabı üreticisi New Balance ile iş birliği yaptı ve müşterilerin Cardano blockchain’ini kullanarak ürünlerin orijinalliğini teyit etmelerini sağladı. Nisan 2021’de şirket, okullarda uygulanacak bir kimlik çözümü için Etiyopya hükümeti ile ortaklık kurdu.
Ultra hızlı işlem hızları ve diğer blockchain’lerle birlikte çalışabilirlik de geliştirilme aşamasındadır.
Biliyor muydunuz?
Cardano’nun coin’i ADA, ismini ilk bilgisayar programcısı olarak kabul edilen 19. yüzyıl matematikçisi ve şair Lord Byron’ın kızı olan Ada Lovelace’tan almıştır.
Başka neler farklı?
Cardano üç bölümden oluşur:
- 🖧 The Cardano Foundation - ağın araştırma ve geliştirmesini destekler.
- 🏫 IOHK - araştırma ve geliştirme konusunda çeşitli üniversitelerle birlikte çalışan bir şirket.
- 🏢 Emurgo - blockchain üzerinde çalışmak ve onu işletmeler için cazip hale getirmek üzere anlaşmalı olan bağımsız bir şirket.
ADA nasıl üretilir?
Cardano’nun ADA para birimi Bitcoin gibi kazılmaz (mined). Madenciler yerine, ağ tarafından şu anda ne kadar ADA para birimine sahip olduklarına bağlı olarak seçilen doğrulayıcılar (validators) vardır.
Bloktaki işlemleri doğrulamak için seçilirlerse, tüm işlemleri doğrulayabileceklerine ne kadar güvendiklerine dair bir bahis koyarlar. Eğer blockchain doğrulayıcının bloğunu onaylarsa, fiilen bahsi kazanırlar ve ADA cinsinden bir ödül alırlar.
Ouroboros Nedir?
Ouroboros, Cardano’nun tanımlayıcı algoritması, hakemli araştırmalara dayanan ilk blockchain protokolü ve projenin proof-of-stake çözümüdür.
Esasen bu mutabakat protokolü, Cardano’nun merkeziyetsiz bir proof-of-stake platformu olma yeteneğinin arkasında yatan unsurdur. Ağı güvence altına almak, işlemleri doğrulamak ve yeni basılmış (minted) ADA kazanmak için kullanılır.
Ouroboros, işlemleri epoch’lara ayırır ve bunlar da zaman dilimlerine (time slots) bölünür. Her zaman dilimi için bir slot leader seçilir ve zincire bir blok eklemekten sorumludur. Yeni bir slot leader’ın, alınan zincirin son birkaç bloğunu geçici olarak kabul etmesi gerekir. Bu durum “settlement delay” olarak bilinir ve defterin (ledger) katılımcılar arasında güvenli bir şekilde aktarıldığı mekanizmadır.
ADA nasıl alınır?
En iyi 10 kripto para biriminden biri olan Cardano’nun ADA’sı, Coinbase, Binance, Kraken ve eToro dahil olmak üzere çoğu önde gelen borsada satın alınabilir veya alınıp satılabilir.https://decrypt.co/cryptocom/cardano
Cardano ile neler yapabilirsiniz?
ADA’yı diğer herhangi bir kripto para gibi satın alıp satabilseniz ve blockchain üzerindeki işlemler için ödeme yapmak amacıyla kullanabilseniz de, mal ve hizmet satın almak için kullanılabilen Bitcoin gibi bir para birimi ile aynı şekilde görülmez.
Cardano platformunda kullanıcıların işlem yapmak, yönetişime katılmak, slot leader olmak ve işlemler için ödenen ücretlerden pay almak için ADA satın almaları gerekir.
“[Cardano] aslında kripto para birimlerinde her zaman yapmak istediğimiz şeyi yapıyor; yani finansal sistemi olmayan insanlar için küresel bir finansal sistemle gerçekten rekabet edebilecek bir finansal işletim sistemi inşa ediyor.”
Charles Hoskinson
Temmuz 2020’de Shelley yükseltmesi delege edilmiş stake etme (delegated staking) özelliğini etkinleştirdi. İlk kez ADA sahipleri, kripto para kazanmak amacıyla coin’lerini diğer kullanıcılarla havuzda birleştirebildiler.
Cardano’nun Alonzo hard fork’u
Eylül 2021’de Alonzo mainnet’i yayına girerek Cardano’ya akıllı sözleşmeleri getirdi.
Bu lansman, Cardano’nun artık akıllı sözleşmeler kullanan diğer blockchain’lerle, özellikle de 2015’ten beri akıllı sözleşmeler kullanan Ethereum ile kafa kafaya gelmesini sağlıyor. Cardano’nun kurucusu Charles Hoskinson, Alonzo’nun “Cardano’nun yeni bir çağını” başlatacağını söyledi.
Ancak Alonzo hard fork’unun lansmanı tamamen sorunsuz geçmedi. Platformda başlatılan ilk merkeziyetsiz uygulama (dapp) olan ve Minswap adını taşıyan çoklu havuz borsası, aynı anda birden fazla işlemi gerçekleştirmekte zorlandığı için lansmanından kısa süre sonra kapatılmak zorunda kaldı.
IOHK, dapp’in eş zamanlı işlem gerçekleştirmede zorlandığı yönündeki suçlamaları reddederek, bunları “tamamen FUD ve yanlış bilgi” olarak nitelendirdi.
Eylül 2021 tarihli bir blog yazısında IOHK, Cardano’nun akıllı sözleşme tasarımının bir hata değil, gelişmiş güvenlik sağlayan ve beklenmedik ücret olasılığını azaltan bir özellik olduğunu ve Minswap’in karşılaştığı gibi eş zamanlılık (concurrency) sorunlarının önlenebileceğini savundu.
Gelecek
ADA kazmak (mining), Bitcoin üretmek için harcanan enerjinin çok küçük bir kısmını tüketir. Bu nedenle Cardano, Tesla CEO’su Elon Musk’ın konuya dikkat çekmesinin ardından, kripto için çevre dostu özelliklere yapılan yeni vurgudan yararlanan bir dizi proof of stake kripto para biriminden biri oldu. Musk’ın Mayıs 2021’de Tesla’nın ödemelerde Bitcoin kabul etmeyi durduracağına dair açıklamasından kısa bir süre sonra, Cardano da dahil olmak üzere “yeşil” kripto paralar tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaştı. Temmuz ayında, dijital varlık yöneticisi Grayscale, Cardano’yu Large Cap Cryptocurrency fonuna ekledi.
Eylül 2021’de, kripto VC firması Outlier Ventures’ın bir raporu, Cardano’nun aylık aktif geliştiriciler açısından Ethereum’un hemen ardından ikinci sırada yer aldığını, ayrıca Cardano’nun Temmuz 2020 ile Haziran 2021 arasında aylık en fazla GitHub commit’i atan proje olarak zirveye yerleştiğini ortaya koydu.
Eylül 2021’deki Cardano Zirvesi’nde Hoskinson, dijital avatarlardan oluşan bir kitleye Cardano’nun geleceğini aktarırken, Cardano için bir dapp mağazasının yanı sıra hafif bir mobil cüzdan ve Chainlink entegrasyonunu duyurdu.
Alonzo’nun büyüme sancılarına rağmen, Cardano kripto para birimlerine yönelik titiz yaklaşımının blockchain dünyasına büyük işletmeleri çekebileceğini kanıtlayabilirse, önümüzdeki yıllarda kendisini kripto devriminin ön saflarında bulabilir.